Zorbalıkta Seyirciden Özneye: Forum Tiyatro ve Tanıklığın Politikası

Bu atölyenin amacı, akran zorbalığı sürecindeki seyirci konumunu eleştirel ve politik bir perspektifle yeniden düşünmeye alan açmaktır. Atölye süresince forum tiyatro aracılığıyla sessizliğin ve müdahalesizliğin belirli güç ilişkilerini nasıl yeniden ürettiği bedensel ve performatif düzeyde araştırılacaktır. Katılımcıların kendi konumlarını eleştirel bir bilinçle değerlendirmeleri; seyirci olmanın tarafsız bir durum değil, etik ve politik bir konum olduğunu fark etmeleri ve bu konumu bilinçli biçimde yeniden kurmaları hedeflenmektedir. Atölye, akran zorbalığını yalnızca zorba–mağdur ikiliği üzerinden değil, tanıklık, sessizlik, kurumsal güç ve bedensel pozisyon kavramları üzerinden ele almaktadır. Zorbalık süreçlerinde çoğu zaman görünmez kalan seyirci konumu, müdahale etmeme, görmezden gelme ve sıradanlaştırma pratikleri aracılığıyla okul kültürü içinde yeniden üretilmektedir. Bu bağlamda sessizlik, nötr ve tarafsız bir durum değil; mevcut güç ilişkilerini sürdüren ve yeniden üreten bedensel ve politik bir konum olarak tartışmaya açılacaktır. Atölyenin kuramsal arka planı, Augusto Boal’ın seyirciyi özneye dönüştüren forum tiyatro yaklaşımı ile Paulo Freire’nin tarafsızlık miti ve eleştirel bilinç kavramlarına dayanmaktadır. Bu çerçevede zorbalık, bireysel bir “problem davranış”tan ziyade, toplumsal normlar, erkeklik kurguları, başarı rejimleri ve “şaka” söylemi gibi kültürel kodlarla beslenen bir güç pratiği olarak ele alınmaktadır. Gücün bedensel organizasyonu (bakış, mesafe, sınıf içi yerleşim ve hareket alanlarını belirleme), şiddet deneyiminin ve sessizliğin bıraktığı iz ile müdahale ya da müdahalesizliğin dönüştürücü potansiyeli birlikte değerlendirilmektedir. Forum tiyatro, gündelik yaşamda görünmezleşen baskı biçimlerini ve eşitsiz güç ilişkilerini sahneye taşıyan katılımcı bir tiyatro yaklaşımıdır. İzleyiciyi pasif bir tanık konumunda bırakmak yerine müdahaleye davet ederek sürecin öznesine dönüştürür. Augusto Boal’ın geliştirdiği Ezilenlerin Tiyatrosu pratiği, Paulo Freire’nin eleştirel bilinç anlayışıyla birlikte düşünüldüğünde, tarafsızlığın masum bir duruş değil, belirli güç ilişkileri içinde konumlanmış politik bir tercih olduğunu görünür kılar. Atölye süreci forum tiyatro pratikleriyle ilerleyecektir. Katılımcılar kendi yaşantılarından ve toplumsal deneyimlerinden yola çıkarak imgeler, kurgusal durumlar ve doğaçlamalar üretecek; baskı, manipülasyon, ezen–ezilen ilişkileri ve tahakkümün bedensel örgütlenişini sahne üzerinde yeniden kuracaklardır. Kurulan forum sahnesinde katılımcılar “seyirci” konumundan çıkarak müdahaleye davet edilecek; seyirci olmanın yalnızca etik bir tercih değil, aynı zamanda politik bir sorumluluk olduğu performatif süreç içinde araştırılacaktır. Müdahale etmeme hâlinin de başlı başına bir eylem olduğu görünür kılınacaktır. Atölye, zorbalığın yalnızca zorbanın eylemiyle değil, kolektif sessizlik aracılığıyla da sürdürüldüğünü tartışmaya açmakta; tarafsızlığın kimi zaman baskının yeniden üretildiği bir konuma dönüşebileceğini görünür kılmayı amaçlamaktadır. Böylece katılımcıların kendi etik ve politik özne konumlarını eleştirel bir perspektifle yeniden düşünmelerine ve sessizliğin de belirli bir güç düzeni içinde konumlanmış bir taraf olduğunu birlikte fark etmelerine alan açılması hedeflenmektedir.